14 Ιαν Διαφραγματοκήλη και άγχος: Μια “ύπουλη” σχέση
Η διαφραγματοκήλη είναι μια πάθηση που πολλοί άνθρωποι έχουν χωρίς καν να το γνωρίζουν, μέχρι τη στιγμή που τα συμπτώματα αρχίζουν να «φωνάζουν». Καούρες, βάρος στο στήθος, φούσκωμα, δυσφορία μετά το φαγητό, αίσθηση ότι η αναπνοή δεν γεμίζει σωστά. Ωστόσο, όλα αυτά τα συμπτώματα μπορεί εύκολα να αποδοθούν στην κούραση της ημέρας ή στο άγχος. Την ίδια στιγμή, το άγχος, είτε είναι χρόνιο είτε επεισοδιακό, επιβαρύνει το σώμα με έναν τρόπο που δεν είναι πάντα ορατός, αλλά γίνεται έντονα αισθητός. Εκεί ακριβώς συναντιούνται η διαφραγματοκήλη και το άγχος. Η σύμπραξη αυτή δημιουργεί μια σχέση που δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστεί, αλλά επηρεάζει βαθιά την καθημερινότητα. Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί η διαφραγματοκήλη, πώς εμπλέκεται το άγχος και κυρίως τι μπορούμε να κάνουμε για να σπάσουμε αυτήν την ύπουλη, αλλά αντιμετωπίσιμη, σχέση.
Τι είναι η διαφραγματοκήλη;
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, το στομάχι βρίσκεται εξ ολοκλήρου κάτω από το διάφραγμα. Όταν όμως το οισοφαγικό τρήμα – το άνοιγμα μέσω του οποίου περνά ο οισοφάγος από τον θώρακα στην κοιλιά – χαλαρώσει ή διασταλεί, τότε τμήμα του στομάχου μπορεί να μεταναστεύσει προς τον θώρακα. Η ανατομική αυτή αλλαγή προκαλεί δυσλειτουργία στον κατώτερο οισοφαγικό σφιγκτήρα, δηλαδή στον μηχανισμό που κανονικά αποτρέπει την επιστροφή των όξινων γαστρικών υγρών προς τον οισοφάγο. Όταν ο σφιγκτήρας αυτός δεν λειτουργεί σωστά, εμφανίζεται γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση με καούρες, αναγωγές και αίσθημα καψίματος.
Σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, μπορεί να παρουσιαστούν συμπτώματα όπως δυσφαγία, πόνος στο στήθος, θωρακική πίεση ή ακόμη και δυσκολία στην αναπνοή. Υπάρχει και η παραοισοφαγική μορφή διαφραγματοκήλης, όπου τμήμα του στομάχου παραμένει μόνιμα στον θώρακα, αυξάνοντας τον κίνδυνο επιπλοκών. Σε σπάνιες περιπτώσεις, ολόκληρο το στομάχι ή και άλλα ενδοκοιλιακά όργανα μπορεί να βρεθούν εντός του θωρακικού χώρου.
Πώς συνδέονται διαφραγματοκήλη και άγχος;
Το άγχος δεν είναι μόνο ψυχολογικό φαινόμενο. Αντιθέτως, αποτελεί σωματική αντίδραση με άμεση επίδραση στο αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο ρυθμίζει τη λειτουργία της πέψης, της αναπνοής και της κυκλοφορίας. Όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε κατάσταση έντασης, αυξάνεται η γαστρική οξύτητα, διακόπτεται η φυσιολογική κινητικότητα του στομάχου και πολλοί ασθενείς αναφέρουν αισθήματα συσπαστικότητας στο διάφραγμα, σαν «κόμπο» στην ανάσα.
Σε όσους πάσχουν από διαφραγματοκήλη, τα φαινόμενα αυτά ενισχύουν την παλινδρόμηση, προκαλώντας δυσφορία και επιτείνοντας τη συμπτωματολογία. Από την άλλη πλευρά, τα ίδια τα συμπτώματα όπως πόνος στο στήθος, ταχυκαρδία ή αίσθημα πνιγμονής, μπορούν να προκαλέσουν ανησυχία και να παρερμηνευθούν ως καρδιακά προβλήματα, οδηγώντας σε επιπλέον στρες. Έτσι, δημιουργείται μια διπλή σύνδεση: το άγχος ενισχύει τα συμπτώματα της διαφραγματοκήλης και τα συμπτώματα επιβαρύνουν το άγχος, παγιδεύοντας τον ασθενή σε έναν φαύλο κύκλο.
Ο φαύλος κύκλος των συμπτωμάτων
Όταν ο οργανισμός βιώνει παλινδρόμηση ή οπισθοστερνικό άλγος, το άτομο συχνά νιώθει απειλή ή φόβο. Μπορεί να προκύψει αίσθηση πνιγμού, δυσκολία στην αναπνοή, ταχυπαλμία ή αστάθεια στον καρδιακό ρυθμό, γεγονότα που επιδεινώνουν περαιτέρω την ανησυχία. Το σώμα, αντιδρώντας στο στρες, αυξάνει ακόμη περισσότερο την έκκριση γαστρικού οξέος και απορρυθμίζει τη λειτουργία του αναπνευστικού και του πεπτικού, με αποτέλεσμα η διαφραγματοκήλη και το άγχος να ενισχύουν αμοιβαία την ένταση των συμπτωμάτων. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι μετά από μια ιδιαίτερα έντονη ημέρα ή ένα πλούσιο γεύμα νιώθουν φούσκωμα, κάψιμο στο στήθος, δυσφορία και την ανάγκη να πάρουν βαθιές ανάσες, κάτι που μπορεί να τους οδηγήσει σε κρίσεις άγχους ή πανικού. Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού αποτελεί το πρώτο και ουσιαστικό βήμα για τη διαχείριση της κατάστασης.
Από πού ξεκινά το πρόβλημα;
Παράγοντες όπως η φυσική χαλάρωση των ιστών με την ηλικία, η αυξημένη ενδοκοιλιακή πίεση λόγω χρόνιου βήχα, δυσκοιλιότητας, παχυσαρκίας ή άρσης βαρών, η κακή στάση σώματος και το κάπνισμα μπορούν να συμβάλλουν στην εμφάνιση ή στην επιδείνωση της διαφραγματοκήλης. Τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται πάντα άμεσα. Πολλές φορές μικρές κήλες ανακαλύπτονται τυχαία κατά τη γαστροσκόπηση χωρίς ο ασθενής να έχει αντιληφθεί κάτι. Ωστόσο, καθώς αυξάνεται η συχνότητα της παλινδρόμησης, αρχίζουν να εμφανίζονται δυσπεψία, φούσκωμα, κάψιμο, αίσθηση πληρότητας ακόμη και μετά από μικρά γεύματα και ενίοτε αναγωγές ή στενωτική αίσθηση στον οισοφάγο. Σε μεγαλύτερες κήλες, μπορεί να εμφανίζεται δυσκολία στον ύπνο λόγω της πίεσης στο στήθος, ενώ σε πιο σπάνιες περιπτώσεις προκύπτουν καρδιακές αρρυθμίες ή αναπνευστικά προβλήματα.
Διάγνωση
Η διάγνωση αρχίζει με τη σωστή κλινική αξιολόγηση και στη συνέχεια επιβεβαιώνεται μέσω ενδοσκόπησης (γαστροσκόπησης), όπου ο ιατρός μπορεί να δει άμεσα το κατώτερο τμήμα του οισοφάγου και το στόμαχο. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να ζητηθεί ακτινολογικός έλεγχος με βάριο, αξονική τομογραφία θώρακος ή άνω κοιλίας και σε καταστάσεις έντονης παλινδρόμησης, εξειδικευμένες λειτουργικές εξετάσεις για την εκτίμηση της κινητικότητας και της πίεσης στον οισοφάγο. Στόχος δεν είναι μόνο η διάγνωση, αλλά η κατανόηση του μεγέθους και του τύπου της κήλης και το πόσο επηρεάζει την ποιότητα ζωής του ασθενούς.
Συντηρητική αντιμετώπιση και αλλαγές στον τρόπο ζωής που βελτιώνουν τόσο τα συμπτώματα που προκαλεί η διαφραγματοκήλη όσο και το άγχος
Η αντιμετώπιση της διαφραγματοκήλης ξεκινά με την αξιολόγηση της σοβαρότητας των συμπτωμάτων και του μεγέθους της κήλης. Όταν δεν υπάρχει εκτεταμένη μετακίνηση του στομάχου προς τον θώρακα, προτείνεται αρχικά συντηρητική αγωγή που περιλαμβάνει:
- μικρά και συχνά γεύματα
- αποφυγή κατάκλισης μετά το φαγητό
- περιορισμό τροφών που χαλαρώνουν τον κάτω οισοφαγικό σφιγκτήρα όπως καφές, αλκοόλ και σοκολάτα
- πλήρη διακοπή του καπνίσματος
- φάρμακα που μειώνουν τη γαστρική οξύτητα και βελτιώνουν τη λειτουργία του πεπτικού
- τακτική σωματική δραστηριότητα
- διατήρηση του βάρους σε φυσιολογικά, υγιή επίπεδα.
Ωστόσο, όταν η ενδοκοιλιακή πίεση παραμένει αυξημένη ή όταν η ένταση και το στρες επιδρούν σημαντικά στη λειτουργία του πεπτικού, η μακροχρόνια αποτελεσματικότητα της συντηρητικής αγωγής μειώνεται. Σε αυτή τη φάση, η σχέση ανάμεσα στη διαφραγματοκήλη και το άγχος γίνεται εμφανής, καθώς η ψυχική επιβάρυνση συχνά εμποδίζει την ανταπόκριση στη θεραπεία.
Πότε κρίνεται αναγκαία η χειρουργική επέμβαση
Όταν η κήλη είναι μεγάλη, όταν τα συμπτώματα παραμένουν παρά την αγωγή και τις αλλαγές ή όταν προκαλούνται σοβαρά ψυχοσωματικά ενοχλήματα, η χειρουργική αποκατάσταση αποτελεί την αποτελεσματικότερη λύση. Στόχος της επέμβασης είναι η επαναφορά του στομάχου στη φυσιολογική του θέση και η ενίσχυση της περιοχής του οισοφαγικού τρήματος. Συνήθως εφαρμόζεται θολοπλαστική, δηλαδή αναδίπλωση τμήματος του θόλου του στομάχου γύρω από τον οισοφάγο, ώστε να ενισχυθεί η λειτουργία του σφιγκτήρα και να αποτραπεί η παλινδρόμηση. Όταν υπάρχει μεγάλο χάσμα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και συνθετικό πλέγμα για πρόσθετη σταθεροποίηση. Σήμερα η επέμβαση γίνεται σχεδόν πάντα λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά, με ελάχιστο μετεγχειρητικό πόνο και ταχεία ανάρρωση, προσφέροντας σημαντική βελτίωση τόσο στα σωματικά συμπτώματα όσο και στην ψυχολογική ευεξία. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι μετά την επέμβαση νιώθουν τη λειτουργία του οργανισμού τους να «επαναρυθμίζεται» και τα επίπεδα άγχους να μειώνονται αισθητά.
Η ζωή μετά την αποκατάσταση
Ασθενείς που για χρόνια αντιμετώπιζαν δυσφορία, αίσθηση πίεσης στο στήθος, νευρικότητα και ανεξήγητη αδυναμία αναπνοής ή επεισόδια άγχους, αναφέρουν εντυπωσιακή βελτίωση μετά τη χειρουργική αποκατάσταση. Καθώς αποκαθίσταται η φυσιολογική λειτουργία του σώματος, μειώνεται και η εσωτερική ένταση. Η αναπνοή γίνεται πιο ελεύθερη, ο καρδιακός ρυθμός σταθεροποιείται, τα γεύματα γίνονται πιο άνετα και ο κύκλος άγχους–συμπτωμάτων διακόπτεται. Η διαφραγματοκήλη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με φάρμακα ή να αγνοείται. Όταν το σώμα δείχνει επανειλημμένα σημάδια δυσφορίας, ιδιαίτερα όταν αυτά συνδέονται με ψυχική επιβάρυνση, η αναζήτηση της αιτίας και η στοχευμένη θεραπεία είναι καθοριστική.
Γενικά, η διαφραγματοκήλη και το άγχος αποτελούν ένα σύνθετο δίδυμο που επηρεάζει όχι μόνο την πέψη, αλλά την αναπνοή, την καρδιακή λειτουργία και την ψυχική ισορροπία. Η καλή είδηση είναι ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι αντιμετώπισης, από στοχευμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής και εξειδικευμένη φαρμακευτική αγωγή μέχρι χειρουργική αποκατάσταση όταν χρειάζεται. Με έγκαιρη διάγνωση, κατάλληλη καθοδήγηση από ειδικό και παράλληλη διαχείριση του άγχους, είναι εφικτό να σπάσει ο φαύλος αυτός κύκλος και να επανέλθει η ποιότητα ζωής. Εάν αναρωτιέστε ποιες είναι οι επιλογές σας, ο Γενικός Χειρουργός στον Πειραιά Δρ. Γεώργιος Γεωργίου μπορεί να σας προσφέρει την κατάλληλη καθοδήγηση.